DIAGRAMY PRZYPADKÓW UŻYCIA (UML USE-CASE) W PRAKTYCE

UML (Unified Modelling Language, czyli zunifikowany język modelowania) stał się w ostatnich latach prawdziwym kluczem otwierającym wszelkie drzwi. Prawie każdy projektant, programista czy analityk chętnie posługuje się językiem UML w procesie tworzenie oprogramowania. Pierwszym elementem języka, od którego rozpoczyna się projekt informatyczny, są diagramy Use-Case. Czym one są? Do czego służą? Jak je tworzyć?

Diagramy UML Use Case to proste diagramy (na pierwszy rzut oka bardzo proste, wręcz nieco infantylne) opisujące funkcjonalność systemu informatycznego, czyli po prostu oprogramowania. Tworzy się je po to, by:

W zwarty, czytelny sposób wypisać funkcjonalności systemu
Opisać zależności pomiędzy funkcjonalnościami i wyodrębnić powtarzalne elementy

Podstawowymi elementami diagramu UML Use-Case są: aktor, funkcjonalności umieszczone w "dymkach", relacje.

AKTORZY I FUNKCJONALNOŚCI

Aktor zazwyczaj symbolizuje użytkownika systemu, ale warto pamiętać, że aktorem może być dowolny "byt" wchodzący w interakcję z systemem, w szczególności może być to inny system. Słowem, aktor choć wyobrażany przez symbol człowieka, wcale istotą ludzką być nie musi.

W dymkach umieszczane są funkcjonalności systemu. W przykładzie na powyższym rysunku, ukazującym prosty program do rysowania obiektów na ekranie, funkcjonalności te to np. wstawianie, usuwanie, rysowanie obiektu itd. Linie łączące aktora z dymkami oznaczają, że użytkownik może bezpośrednio wykonać daną operację w systemie - w naszym przykładzie może np. narysować obiekt.

RELACJE

Warto zauważyć, że na diagramach przypadków użycia mogą występować także funkcjonalności (operacje), które nie są bezpośrednio dostępne dla użytkownika. Są one częścią składową lub rozszerzeniem operacji wykonywanych bezpośrednio przez użytkownika. Przykładowo rysowanie obiektu może wykorzystywać obsługę komunikatów myszy, choć oczywiście użytkownik nie jest bezpośrednio zainteresowany tą czynnością. Takie operacje również umieszczamy na diagramie w dymkach, ale nie łączymy ich liniami z aktorem. Zamiast tego łączymy je odpowiednią relacją z innymi operacjami (funkcjonalnościami) na diagramie.

Najczęściej wykorzystywane są 3 podstawowe typy relacji:

uses (includes)
extends
generalizes

Relacja uses oznaczana przerywaną linią zakończoną strzałką od operacji A do operacji B oznacza, że operacja A wykorzystuje (używa, załącza) operację B. Dodajmy tę relację do naszego przykładu z programem graficznym:

Relację uses warto stosować, aby opisać bardziej przejrzyście złożone operacje oraz by pokazać, jakie funkcje muszą być wykonane, aby zrealizować ogólny cel - w naszym przykładzie narysowanie obiektu wymaga obsługi komunikatów myszy. Inny przykład - wypłata gotówki z bankomatu wymaga podania PIN-u, wybrania kwoty itp.

Z kolei relacja extends używana jest do pokazania, że dana operacja jest szczególnym przypadkiem innej operacji. Przykładowo, szczególnym przypadkiem rysowania obiektu na ekranie jest narysowanie okręgu i kwadratu. Relację tę oznaczamy przerywaną linią zakończoną strzałką skierowaną do operacji bardziej ogólnej. Dodajmy i tę relację do naszego przykładu:

Wreszcie relacja Generalization wykorzystywana jest do oznaczania dziedziczenia na diagramach - jej znaczenie jest bardzo podobne do relacji dziedziczenia np. na diagramach klas.

KLUCZOWE KORZYŚCI

Podsumujmy nasze krótkie wprowadzenie do diagramów UML Use-case. Po pierwsze są one proste i przejrzyste. Po drugie umożliwiają zapis funkcjonalności systemu z uwzględnieniem zależności pomiędzy wykonywanymi operacjami. Wreszcie, po trzecie - i chyba najważniejsze - diagramy te są zrozumiałe dla ludzi biznesu.

RUKLA organizuje dedykowane szkolenia z zakresu UML. Zapraszamy!